Materiały do ćwiczenia 7

Obręcz kończyny dolnej to inaczej miednica kostna.

Złożona jest z:

  1. Kości miednicznych: lewej i prawej
  2. Kości krzyżowej
  3. Kości guzicznej

Kość krzyżowa i guziczna to zarazem części kręgosłupa.


Kość miedniczna powstaje przez zrośnięcie się trzech kości:

  1. Kości biodrowej
  2. Kości łonowej
  3. Kości kulszowej

Kości miedniczne (dokładniej: kości biodrowe będące częścią miednicznych) łączą się z kością krzyżową poprzez stawy krzyżowo-biodrowe. Ma to miejsce z tyłu obręczy miednicznej.

Z kolei z przodu kości miedniczne (dokładniej: kości łonowe) łączą się ze sobą (lewa kość łonowa z prawą kością łonową) przy pomocy spojenia łonowego.


Kość miedniczna formuje panewkę stawu biodrowego, przy udziale wszystkich trzech “składowych” kości: biodrowej, łonowej i kulszowej.

1: kość krzyżowa; 2: kość biodrowa; 3: kość kulszowa; 4 kość łonowa; 5: spojenie łonowe.
2 + 3 + 4 = kość miedniczna.
Kropkowana czerwona linia to kresa graniczna, umowna granica pomiędzy miednicą większą i miednicą mniejszą.

W kończynie dolnej wolnej wyróżnia się udo, podudzie i stopę.

Szkielet uda tworzy kość udowa. Zalicza się tutaj także rzepkę.

Jest to najdłuższa kość organizmu człowieka i najcięższa z kości długich. Stanowi niemal dokładnie 26% długości ciała człowieka.

  1. Głowa kości udowej. Bierze udział w budowie stawu biodrowego.
  2. Szyjka kości udowej. Łączy głowę z trzonem.
  3. Krętarz większy i krętarz mniejszy. Są to znaczne wyniosłości znajdujące się pomiędzy szyjką i trzonem. Ważne miejsca przyczepu mięśni uda.

W górnym odcinku ma przekrój walcowaty, Grubieje i spłaszcza się ku dołowi.

  1. Kłykieć przyśrodkowy: stanowi powierzchnię stawową dla kłykcia o tej samej nazwie, ale umieszczonego na kości piszczelowej, oraz powierzchnię stawową dla rzepki.
  2. Kłykieć boczny: analogicznie, stanowi powierzchnię stawową dla kłykcia bocznego umieszczonego na kości piszczelowej, oraz powierzchnię stawową dla rzepki.

Uwaga, kość udowa łączy się z kością piszczelową, ale nie łączy się z kością strzałkową!

Rzepka jest kością należącą do trzeszczek.

Rzepka umieszczona jest w ścięgnie mięśnia czworogłowego uda.

Na powierzchni tylnej posiada powierzchnię stawową służącą do połączenia z kłykciami kości udowej.

Obecność połączenia stawowego w rzepce trochę kłóci się z informacjami wskazującymi na brak połączeń stawowych wśród trzeszczek. Jednakże, trzeszczki można też zdefiniować jako kości powstające na skutek kostnienia ścięgien.

Szkielet podudzia tworzą kości: piszczelowa i strzałkowa.

Położona przyśrodkowo w stosunku do kości strzałkowej.

  1. Kłykieć przyśrodkowy: zawiera powierzchnię stawową dla analogicznego kłykcia (przyśrodkowego) na końcu dalszym kości udowej.
  2. Kłykieć boczny: zawiera powierzchnię stawową dla analogicznego kłykcia (bocznego) na końcu dalszym kości udowej.
  3. Powierzchnia stawowa strzałkowa: służy do połączenia stawowego z głową kości strzałkowej.

Zawiera brzeg międzykostny, do którego przyczepia się błona międzykostna goleni, będąca sprężystym (ale nie jest to staw!) połączeniem pomiędzy kością piszczelową i strzałkową.

Zawiera kostkę przyśrodkową pokrytą powierzchnią stawową kostki (boczną) i powierzchnią stawową dolną.

Obie te powierzchnie służą do połączenia z kością skokową (która należy już do kości stopy, dokładniej do kości stępu).

Położona bocznie w stosunku do kości piszczelowej.

Zawiera głowę pokrytą powierzchnią stawową do połączenia z kością piszczelową.

Zawiera brzeg międzykostny, podobnie jak kość piszczelowa.

Zawiera kostkę boczną, zawierającą powierzchnię stawową do połączenia z kością skokową. Powyżej tej powierzchni znajduje się jeszcze jedna powierzchnia – do połączenia z kością piszczelową. Obie kości tworzą w tym miejscu więzozrost piszczelowo-strzałkowy.

Kostka boczna jest wyraźnie zarysowana przez skórę, to jest właśnie ta popularna “kostka” tuż nad stopą.

Szkielet stopy tworzą kości stępu, śródstopia i palców.

  1. Kość skokowa
  2. Kość piętowa
  3. Kość łódkowata
  4. Kość sześcienna
  5. Kości klinowate (przyśrodkowa, pośrednia i boczna).

Kość skokowa zawiera bloczek, który łączy się z kośćmi podudzia (piszczelową i strzałkową).

Z kośćmi śródstopia łączą się:

  1. kości klinowate (w uproszczeniu)
  2. kość sześcienna

Każda z kości śródstopia zawiera podstawę, trzon i głowę.

Podstawa łączy się z kośćmi stępu (klinowatymi i sześcienną).

Druga kość śródstopia jest nadłuższa.

Paluch stopy posiada dwa paliczki (bliższy i dalszy). Spełniają bardzo istotną rolę jako podpora stopy.

Pozostałe palce stopy posiadają po trzy paliczki: bliższy, środkowy i dalszy.

Jest to staw kulisty tworzony przez głowę kości udowej i panewkę stawu biodrowego znajdującą się na kości miednicznej.

Panewka stawu biodrowego pogłębiona jest obrąbkiem panewkowym zbudowanym z chrząstki.

Jest to bardzo duży i mocny staw, przenosi ciężar ciała na kończyny dolne.

Otoczony mocną i grubą torebką stawową, wzmocnioną silnymi więzadłami. Funkcją tych więzadeł jest hamowanie nadmiernych ruchów kończyny dolnej.

Jedno więzadło znajduje się też wewnątrz stawu, jest to więzadło głowy kości udowej.

Staw złożony (zawiasowy z modyfikacjami). Największy staw ciała człowieka. Umożliwia ruchy zginania i prostowania, ale możliwe są też ruchy obrotowe do wewnątrz i do zewnątrz.

Łączy kość udową i kość piszczelową (staw udowo-piszczelowy). W budowie tego stawu występuje też rzepka (staw udowo-rzepkowy).

Staw kolanowy = staw udowo-piszczelowy + staw udowo-rzepkowy.

Łąkotki

Staw kolanowy zawiera dwie łąkotki: boczną i przyśrodkową. Łąkotki zbudowane są z tkanki chrzęstnej i leżą pomiędzy kością udową a piszczelową. Łąkotki dzielą staw kolanowy na piętro górne i dolne.

Rolą łąkotek jest pogłębienie powierzchni stawowych stawu kolanowego i lepsze ich dopasowanie.

Łąkotki są także tym elementem, który umożliwia ruchy obrotowe stawu kolanowego! Łąkotki przesuwają się w pewnym stopniu po powierzchni stawowej górnej kości piszczelowej i w ten sposób te ruchy są zapewnione.

Więzadła

Staw kolanowy wyposażony jest w liczne (ok. 11) więzadła, dzielone na więzadła zewnętrzne i wewnętrzne. Obecność tak licznych więzadeł jest konieczna ze względu duże siły przenoszone przez ten staw.

Jest to staw łączący podudzie (kość piszczelową i kość strzałkową) ze stopą (z kością skokową).

Potocznego określenia “kostka” używa się także w odniesieniu do tego właśnie stawu.

Jest to staw złożony (zawiasowy zmodyfikowany).

Umożliwia unoszenie i opuszczanie stopy (na przykład podczas stawania, odpowiednio: na piętach i na palcach).

Główka stawowa stawu skokowo-goleniowego to bloczek kości skokowej. Panewka stawowa to powierzchnie stawowe kostek (w sensie struktur należących do kości piszczelowej i strzałkowej). Powierzchnie te tworzą “widełki”, które obejmują bloczek kości skokowej.

  1. Mięsień lędźwiowy większy
  2. Mięsień lędźwiowy mniejszy
  3. Mięsień biodrowy

Powyższe mięśnie składają się na mięsień biodrowo-lędźwiowy. Jest to najważniejszy mięsień związany z chodem. Działa jako silny zginacz stawu biodrowego.

Unerwiane przez:

  1. Gałęzie splotu lędźwiowego (dotyczy obu mięśni lędźwiowych)
  2. Nerw udowy (dotyczy mięśnia biodrowego)
  1. Mięsień pośladkowy wielki
  2. Mięsień pośladkowy średni
  3. Mięsień pośladkowy mały
  4. Mięsień naprężacz powięzi szerokiej
  5. Mięsień gruszkowaty

Mięsień pośladkowy wielki jest prostownikiem (najsilniejszym) stawu biodrowego. Zapewnia utrzymanie pionowej postawy ciała (we współpracy z mięśniami grupy brzusznej).

Mięśnie pośladkowe są też odwodzicielami uda, umożliwia to na przykład stawanie w rozkroku.

Unerwiane są przez nerw pośladkowy górny i nerw pośladkowy dolny.

  1. Mięsień zasłaniacz wewnętrzny
  2. Mięsień zasłaniacz zewnętrzny
  3. Mięsień czworoboczny uda
  4. Mięśnie bliźniacze: górny i dolny
  1. Mięsień krawiecki
  2. Mięsień czworogłowy uda (każda z głów ma nazwę, są to: mięsień prosty uda i trzy mięśnie obszerne: boczny, pośredni i przyśrodkowy).

Mięsień czworogłowy uda to prostownik (najsilniejszy) stawu kolanowego. Funkcjonuje też jako zginacz stawu biodrowego.

Mięsień krawiecki jest najdłuższym mięśniem człowieka (ok. 50 cm długości). Jest zginaczem zarówno stawu biodrowego jak i kolanowego.

Unerwienie: gałęzie nerwu udowego.

  1. Mięsień dwugłowy uda
  2. Mięsień półścięgnisty
  3. Mięsień półbłoniasty

Te mięśnie to zginacze stawu kolanowego i prostowniki stawu biodrowego.

  1. Grupa przednia
    1. Mięsień grzebieniowy
    2. Mięsień przywodziciel długi
    3. Mięsień smukły
  2. Grupa środkowa
    1. Mięsień przywodziciel krótki
  3. Grupa tylna
    1. Mięsień przywodziciel wielki

Mięśnie tej grupy to głównie przywodziciele uda.

Unerwienie: głównie nerw zasłonowy (tylko mięsień grzebieniowy unerwiony jest przez nerw udowy).

  1. Mięsień piszczelowy przedni
  2. Mięsień prostownik długi palców
  3. Mięsień strzałkowy trzeci
  4. Mięsień prostownik długi palucha

Mięśnie te odpowiadają przede wszystkim za prostowanie stopy i prostowanie palców.

Unerwienie: nerw strzałkowy głęboki.

  1. Mięsień strzałkowy długi
  2. Mięsień strzałkowy krótki

Mięśnie tej grupy odpowiadają za ewersję stopy (czyli uniesienie jej bocznego brzegu).

Unerwienie: nerw strzałkowy powierzchowny.

  1. Warstwa powierzchowna (mięsień brzuchaty łydki, mięsień płaszczkowaty, mięsień podeszwowy).
  2. Warstwa głęboka (mięsień podkolanowy, mięsień piszczelowy tylny, mięsień zginacz długi palców i mięsień zginacz długi palucha).

Mięśnie tej grupy odpowiadają głównie za zginanie stopy, zginanie palców, inwersję stopy (uniesienie jej brzegu przyśrodkowego).

Unerwienie: gałęzie nerwu piszczelowego.

Mięśnie stopy odpowiadają przede wszystkim za utrzymanie kształtu stopy (dokładniej: na utrzymaniu podłużnego i poprzecznego łuku sklepienia stopy). Odpowiadają też za poruszanie palcami.

Mięśnie te dzielą się na:

  1. Mięśnie grzbietu stopy
    1. Mięsień prostownik krótki palców
    2. Mięsień prostownik krótki palucha
  2. Mięśnie podeszwy stopy
    1. Mięśnie wyniosłości przyśrodkowej*
    2. Mięśnie wyniosłości pośredniej*
    3. Mięśnie wyniosłości bocznej*

* Powyższe trzy grupy zawierają dość liczne mięśnie (łącznie 11), związane w dużej części odwodzeniem i zginaniem palców stopy.

Sklepienie stopy to określenie związane z budową stopy. Utworzone jest przez kości stopy, a także więzadła i omawiane tu mięśnie stopy. Znaczenie sklepienia stopy: zapewnienie sprężystości, co wpływa na dźwiganie całego ciała.