Przewodnik po zagadnieniach do ćwiczenia 6

Jama ustna

Jama ustna jest początkowym odcinkiem przewodu pokarmowego. Wyścielona jest błoną śluzową.

Składa się z przedsionka oraz z jamy ustnej właściwej.

Główne funkcje jamy ustnej:

  1. Wstępna, mechaniczna obróbka pokarmu przy pomocy zębów (odgryzanie, rozdrabnianie).
  2. Formowanie kęsów pokarmowych, żucie i przesuwanie ich w kierunku gardła (przy udziale języka).
  3. Wstępne trawienie chemiczne (enzymatyczne). Kęsy pokarmowe zwilżane są śliną produkowaną przez ślinianki. Ślina zawiera enzymy trawienne (głównie amylazę ślinową trawiącą skrobię).

W jamie ustnej zachodzi trawienie mechaniczne i chemiczne.

Na języku i na podniebieniu miękkim rozmieszczone są kubki smakowe odpowiedzialne za odbieranie wrażenia smaku.

Kubki smakowe rozmieszczone są też na nagłośni i na ścianie tylnej gardła.

Budowa jamy ustnej umożliwia między innymi ruchy języka, podniebienia miękkiego oraz warg. Ruchy te umożliwiają artykulację głosek.

Jama ustna pełni funkcję obronną (przez zakażeniem drobnoustrojami). Dzieje się tak ze względu na mechanizmy zapobiegające zakażeniu, czyli: obecność błony śluzowej, wydzielanie śliny (ślina zawiera lizozym, czyli środek antybakteryjny), oraz obecność komórek układu immunologicznego.

Jest to wąska przestrzeń znajdująca się między policzkami i wargami oraz dziąsłami i zębami.

Ujmując inaczej: ograniczenia przedsionka jamy ustnej to: policzki, wargi wraz ze szparą ust i dziąsła wraz z zębami.

Do przedsionka uchodzą przewody ślinianek przyusznych (w pobliżu górnego drugiego zęba trzonowego).

Jama ustna właściwa leży za dziąsłami. W większości wypełniona przez język.


Ograniczenia jamy ustnej właściwej:

Od góry:

  1. Podniebienie twarde i miękkie

Od dołu:

  1. Dno jamy ustnej
  2. Język

Z przodu i bocznie:

  1. Dziąsła (dokładniej: wyrostki zębodołowe szczęk i część zębodołowa żuchwy).
  2. Zęby

Z tyłu:

  1. Cieśń gardzieli

Cieśń gardzieli jest granicą pomiędzy jamą ustną a gardłem (dokładniej: częścią ustną gardła).

Cieśń gardzieli ograniczona jest bocznie przez dwa łuki: podniebienno-językowy i podniebiennogardłowy. Łuki te są częścią podniebienia miękkiego.

Pomiędzy tymi łukami znajdują się migdałki podniebienne.

Nad cieśnią gardzieli znajduje się podniebienie miękkie z języczkiem. Z kolei pod cieśnią gardzieli znajduje się korzeń języka.

Oprócz omówionych w punkcie “cieśń gardzieli” dwóch łuków i języczka, podniebienie miękkie zawiera też mięśnie umożliwiające jego funkcjonowanie.

Funkcje podniebienia miękkiego to:

Chodzi tu o ochronę przez przypadkowym dostaniem się pokarmu (na przykład do tchawicy) w czasie połykania.

Uniesienie podniebienia zamyka drogę do części nosowej gardła. Funkcja ta zapewniona jest przez dwa mięśnie: dźwigacz i napinacz podniebienia miękkiego.

Uniesienie krtani wraz z gardłem (w uproszczeniu) zamyka drogę do jamy krtani. Funkcja ta zapewniona jest przez mięsień podniebienno-gardłowy.

Ułatwia to odpływ wydzieliny z jamy bębenkowej.

Podniebienie miękkie bierze też udział w artykulacji głosek.

Dno jamy ustnej zbudowane jest z mięśni znajdujących się pomiędzy żuchwą a kością gnykową. Są to mięśnie nadgnykowe.

Język

Położenie: Tylna część języka.

Łączy język z żuchwą i kością gnykową. Zawiera migałki językowe. Oddzielona od trzonu bruzdą krańcową.

Nasada języka jest też nazywana korzeniem języka.

Zawiera brodawki językowe, które z kolei zawierają kubki smakowe (za wyjątkiem brodawek nitkowatych i stożkowatych).

Rodzaje brodawek językowych:

  1. Nitkowate (najliczniejsze i bez kubków smakowych)
  2. Stożkowate
  3. Grzybowate (na końcu i na brzegach języka)
  4. Okolone (układają się podobnie jak bruzda graniczna).
  5. Liściaste (na brzegach języka)

Położenie: Przednia część języka.

Język podzielony jest pośrodkowo na dwie połowy oddzielone przegrodą języka. W związku z tym mięśnie budujące język są parzyste.

Język zbudowany jest właśnie z tej grupy mięśni. Odpowiadają za zmianę kształtu języka.

  1. Mięsień podłużny górny.
  2. Mięsień podłużny dolny.
  3. Mięsień poprzeczny.
  4. Mięsień pionowy.

Ta grupa mięśni znajduje się poza językiem. Odpowiada za zmianę pozycji języka.

  1. Mięsień bródkowo-językowy.
  2. Mięsień gnykowo-językowy.
  3. Mięsień rylcowo-językowy.
  4. Mięsień podniebienno-językowy.

Mięśnie wewnętrzne = zmiana kształtu języka.
Mięśnie zewnętrzne = zmiana pozycji języka.

Należy tu rozpatrzyć trzy rodzaje unerwienia: ruchowe, czuciowe i smakowe.

Unerwienie ruchowe

  1. Nerw podjęzykowy (CN 12 = 12 para nerwów czaszkowych). Unerwia mięśnie języka za wyjątkiem mięśnia podniebienno-językowego.

Unerwienie czuciowe

  1. Nerw językowy (jest to gałąź nerwu żuchwowego, który z kolei jest gałęzią nerwu trójdzielnego)
  2. Nerw językowo-gardłowy

Unerwienie smakowe

  1. Nerw językowo-gardłowy
  2. Nerw błędny
  3. Struna bębenkowa (jest to gałąź nerwu twarzowego)

Zęby

Zęby to twarde struktury osadzone w wyrostkach zębodołowych szczęki i żuchwy. Każdy ząb zbudowany jest z korony, szyjki oraz korzenia (lub kilku korzeni).

Elementy zęba to:

  1. Korona: pokryta szkliwem
  2. Korzeń: pokryty cementem
  3. Zębina: twarda warstwa pod szkliwem i cementem. Buduje większą część zęba.
  4. Miazga zęba: silnie unaczyniona i ukrwiona tkanka wewnątrz zęba. Naczynia i nerwy wnikają do niej przez wierzchołek korzenia.

Pierwsze 20 zębów, których wzrost zakończony jest zazwyczaj do 3 roku życia.

Są to: 2 siekacze, 1 kieł i 2 zęby trzonowe po każdej ze stron (czyli po lewej i prawej stronie) szczęki i żuchwy.

Składa się z 32 zębów, które zazwyczaj zaczynają się pojawiać ok. 6 roku życia, zastępując uzębienie mleczne.

Są to: 2 siekacze, 1 kieł, 2 zęby przedtrzonowe i 3 zęby trzonowe po każdej ze stron szczęki i żuchwy.

Gruczoły i ślinianki

Ślinianki wydzielają różne rodzaje śliny: surowiczą, śluzową oraz mieszaną, będącą mieszaniną dwóch poprzednich.

Ślinianka przyuszna

Wydziela ślinę surowiczą. Ślinę dostarcza przy pomocy przewodu, który uchodzi w jamie ustnej w pobliżu górnych drugich zębów trzonowych (na wysokości górnej “siódemki” lub pomiędzy “szóstką” i “siódemką”).

Ślinianka podżuchwowa

Wydziela ślinę mieszaną. Jej przewód uchodzi w pobliżu dolnych siekaczy, w miejscu, które nazywa się: mięsko podjęzykowe.

Ślinianka podjęzykowa

Wydziela ślinę śluzową i dostarcza ją poprzez liczne, drobne przewody uchodzące w podstawie języka.


Ślinianki: podżuchwowa i podjęzykowa zlokalizowane są w dnie jamy ustnej. Ślinianka podżuchowowa leży pod mięśniem żuchwowo-gnykowym, a podjęzykowa leży nad tym mięśniem.

Jama ustna wysłana jest błoną śluzową.

Błona śluzowa pokrywa zatem: podniebienie, policzki, język i wargi i zawiera liczne, małe gruczoły ślinowe.

Gruczoły te wydzielają ślinę podobnie jak ślinianki, natomiast w tym przypadku ślina wydzielana jest bezpośrednio do jamy ustnej.